Өңдеу және өңдеуші өнеркәсіптер

Том 2 № 31 (2026) / 2026-06-30 / Көрілім саны: 99

ТАУ-КЕН ҚАЗБАНЫҢ КӨЛЕМІҢ БАҒАЛАУ

Авторлар

«Союзгеомех» ЖШС
https://orcid.org/0000-0001-8069-0037
Ақпараттық және есептеуіш технологиялар институты
https://orcid.org/0000-0001-7261-6187
Қазақ – Британ техникалық университеті
https://orcid.org/0000-0001-9916-4168
«Союзгеомех» ЖШС
https://orcid.org/0009-0000-7887-0733

Кілтті сөздер

кен қазбалары, қазба пішіні, тік қималар, эллипсоид, тікбұрышты призмалар, тік сегменттер, шаршы тор, лазерлік қашықтық өлшегіш

DOI сілтемесі:

https://doi.org/10.58805/kazutb.v.2.31-1526

Қалай дәйексөз келтіруге болады

Зейнуллин , А.А., et al. «ТАУ-КЕН ҚАЗБАНЫҢ КӨЛЕМІҢ БАҒАЛАУ». ҚазТБУ хабаршысы, вип. 2, вип. 31, Червень 2026, doi:10.58805/kazutb.v.2.31-1526.

Аңдатпа

Жер асты қазбалардың көлемін анықтау өндірілген пайдалы қазбаларды есепке алу, желдету ағындарын реттеу, желдетуді есептеу, өндірілген кеңістіктер мен апаттық аймақтарды тиімді оқшаулау үшін (жер асты өрттері кезінде қоса алғанда) қажет және қазбаларды жоспарлау, сметаларды дайындау және материал шығынын бақылау үшін қажетті тау жыныстары массасының көлемін есептеуден тұрады және көлденең қима әдісіне негізделіп есептеледі.

Қазбалардың геометриялық сипаттамаларын білудің өзектілігі келесі жағдайларға байланысты: қазбаның геометриялық пішіні мен өлшемдері қазбаның айналасындағы кернеу-деформация күйінің динамикасына тікелей әсер етеді, қазба көлденең қимасының өлшемдерін оңтайландыру қазбалау жұмыстарының көлемін және оны қолдану шығындарын азайтады, геометрияны дәл білу жоғары қысымды аймақтарды болжау және бақылау үшін қажет; қайта бекіту болдырмау және жұмыс желдетуінің тиімділігін арттыру арқылы шығындарды азайту.

Таукен қазбалардың көлемін анықтаудың мақсаттары - өндірілген тау жынысының немесе пайдалы қазбаның нақты мөлшерін анықтау, жобалау параметрлерінің сақталуын бақылау, жару жұмыстарының көлемін есептеу және оңтайландыру және тау-кен жұмыстарының қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін массивтің тұрақтылығын бағалау.

Kен жұмыстарының экономикалық тиімділігін, оларды басқаруды және пайдалану мониторингін арттыру, ірі кен қазбалардың көлемін анықтаудың еңбек сыйымдылығын жұмыс бетінің қашықтан, байланыссыз өлшеулерін жерден шатырға дейін біркелкі орналасқан тік сызықтардың бірнеше ұштарымен ауыстыру арқылы айтарлықтай азайтуға болатыны көрсетілген.