Өңдеу және өңдеуші өнеркәсіптер

Том 1 № 30 (2026) / 2026-03-30 / Көрілім саны: 151

АБЫЗ КЕНІШІНІҢ БАТЫС КЕН АЙМАҒЫНЫҢ 320–190 М ДЕҢГЕЙІНДЕГІ ҚОРЛАРДЫ ДАЙЫНДАУ ЖӘНЕ ӨНДІРУ ТЕХНОЛОГИЯСЫ КЕЗІНДЕГІ ТАУ-КЕН ҚАЗБАЛАРЫНЫҢ ОРНЫҚТЫЛЫҒЫН ЗЕРТТЕУ

Авторлар

«Қазақмыс Корпорациясы» ЖШС
https://orcid.org/0000-0002-4347-8608
«Өнеркәсіптік қауіпсіздіктің ғылыми-техникалық орталығы» ЖШС
https://orcid.org/0009-0008-0391-9430
«Өнеркәсіптік қауіпсіздіктің ғылыми-техникалық орталығы» ЖШС
https://orcid.org/0000-0002-1513-5317
«Өнеркәсіптік қауіпсіздіктің ғылыми-техникалық орталығы» ЖШС
https://orcid.org/0009-0005-4335-7610

Кілтті сөздер

тау-кен қазбаларының орнықтылығы, Абыз кеніші, геомеханикалық мониторинг, сілемнің жарықшақтығы, RQD көрсеткіші, Хук-Браун критерийі, кинематикалық орнықсыздық, кернеулі-деформациялық күй

DOI сілтемесі:

https://doi.org/10.58805/kazutb.v.1.30-1421

Қалай дәйексөз келтіруге болады

Жиенбаев, А.Б., et al. «АБЫЗ КЕНІШІНІҢ БАТЫС КЕН АЙМАҒЫНЫҢ 320–190 М ДЕҢГЕЙІНДЕГІ ҚОРЛАРДЫ ДАЙЫНДАУ ЖӘНЕ ӨНДІРУ ТЕХНОЛОГИЯСЫ КЕЗІНДЕГІ ТАУ-КЕН ҚАЗБАЛАРЫНЫҢ ОРНЫҚТЫЛЫҒЫН ЗЕРТТЕУ». ҚазТБУ хабаршысы, вип. 1, вип. 30, Березень 2026, doi:10.58805/kazutb.v.1.30-1421.

Аңдатпа

Бұл мақалада «Абыз» кенішінің Батыс кен аймағын (БКА) 320÷190 м қабатында игеру кезіндегі дайындық тау-кен қазбаларының орнықтылығына жүргізілген кешенді геомеханикалық зерттеу нәтижелері ұсынылған. Аталған объектідегі жерасты геотехнологиясын іске асырудың экономикалық тиімділігі дайындық қазбаларының айналасындағы тау жынысы сілемінің күйін басқару тиімділігіне, әсіресе түйісу аймақтарында және қорларды қайталап өндіру кезінде тікелей байланысты. Жұмыста тау жыныстарының физикалық-механикалық қасиеттері талданды, олар берік тұтас рудалардан бастап орнықсыз метасоматиттерге дейінгі үш негізгі геомеханикалық доменге бөлінді.

Зерттеу әдістемесі жарықшақтық параметрлерін натурлық өлшеуге (742 өлшем), RQD сілемінің сапа индексін бағалауға және ұңғымаларды гидрожару әдісімен табиғи кернеулер өрісін анықтауға негізделген. Dips, Unwedge және RocLab бағдарламалық жасақтамасын қолдана отырып, кернеулі-деформациялық күйге математикалық модельдеу жүргізілді және Хук-Браун критерийі бойынша сілемнің беріктігі бағаланды. Зерттеу барысында орнықтылықты жоғалтудың негізгі механизмі құрылымдық блоктардың құлауымен көрінетін кинематикалық орнықсыздық екені анықталды, бұл тік кернеулерден 1,6 есе асатын жоғары көлденең тектоникалық кернеулердің әсерінен айтарлықтай күшейеді. Алынған нәтижелер ықтимал бұзылу аймақтарын жоғары дәлдікпен болжауға мүмкіндік береді және негізгі жарықшақтар жүйесіне қатысты бағытына байланысты штректер мен орттардың орнықтылығын бағалауға сараланған тәсілдің қажеттілігін негіздейді.