Өңдеу және өңдеуші өнеркәсіптер

Том 3 № 28 (2025) / 2025-09-30 / Көрілім саны: 83

ҚАЗАҚСТАН СЕЛЕКЦИЯСЫНЫҢ ТРИТИКАЛЕ ДӘНІН СОРТТЫ ҰНТАҚТАУ КЕЗІНДЕ ДӘНДІ ЖӘНЕ ҰНТАҚТАУ РЕЖИМДЕРІН ҚАЛЫПТАСТЫРУ

Авторлар

Алматы Технологиялық Университеті
https://orcid.org/0000-0002-8564-2912
Алматы Технологиялық Университеті
https://orcid.org/0000-0001-7908-5091
Алматы Технологиялық Университеті
https://orcid.org/0000-0002-7385-482X
Алматы Технологиялық Университеті
https://orcid.org/0000-0001-8731-5600
Алматы Технологиялық Университеті
https://orcid.org/0000-0002-8564-2912
Алматы Технологиялық Университеті
https://orcid.org/0000-0002-2818-9197

Кілтті сөздер

тритикале, жарма, күлділік, экстракция, шығыршықтар арасындағы саңылау, ұнтақтау режимі, жарма қалыптастыру, аралық өнімдер

DOI сілтемесі:

https://doi.org/10.58805/kazutb.v.3.28-1096

Қалай дәйексөз келтіруге болады

Якияeвa М., et al. «ҚАЗАҚСТАН СЕЛЕКЦИЯСЫНЫҢ ТРИТИКАЛЕ ДӘНІН СОРТТЫ ҰНТАҚТАУ КЕЗІНДЕ ДӘНДІ ЖӘНЕ ҰНТАҚТАУ РЕЖИМДЕРІН ҚАЛЫПТАСТЫРУ». ҚазТБУ хабаршысы, вип. 3, вип. 28, Вересень 2025, doi:10.58805/kazutb.v.3.28-1096.

Аңдатпа

Мақалада қазақстандық селекциядағы тритикале дәнін ұнтақтау барысында жармашықтар мен дунсттардың түзілу ерекшеліктері зерттелген. Шынылығы әртүрлі «Таза», «Азиада» және «Кожа» сорттарының (тиісінше 62 %, 54 % және 38 %) дәндерінің физика-химиялық қасиеттері анықталды. Дәннің шынылығы I–III жармалау жүйелерінде жармашықтар мен дунсттардың түзілуіне айтарлықтай әсер ететіні дәлелденді. Жармашықталу көрсеткіштері мен зерттелетін факторлар арасындағы корреляциялық байланыстар анықталды: біліктер арасындағы алшақтық пен алыным арасындағы күшті теріс байланыс (r = –0,92), шынылығы мен аралық өнімдердің күлділігі арасындағы оң байланыс (r = 0,85), сондай-ақ алшақтық өзгергенде күлділіктің бейсызық сипаты. Жармашықтар мен дунст өнімдерінің шығымы мен күлділігі арасындағы оңтайлы арақатынасты қамтамасыз ететін I, II және III жармалау жүйелерінің ұнтақтау режимдері анықталды. Жоғары шынылығы бар «Таза» сорты ең жоғары алыным көрсетсе, «Кожа» сорты дән құрылымының азырақ бұзылуы жағдайында көрсеткіштердің тұрақтылығымен ерекшеленді.