Ақпараттық-коммуникациялық және химиялық технология

Том 2 № 27 (2025) / 2025-06-28 / Көрілім саны: 225

ҮЛКЕН ТІЛДІК МОДЕЛЬДЕР НЕГІЗІНДЕ МӘТІНДЕРДЕН СЕМАНТИКАЛЫҚ ДЕРЕКТЕРДІ АЛУ

Авторлар

Астана халықаралық университеті
https://orcid.org/0009-0001-6106-8776
Астана халықаралық университеті
https://orcid.org/0000-0002-8964-3891
Л.Н.Гумилев атындағы ЕҰУ
https://orcid.org/0000-0002-9162-6791
Л.Н.Гумилев атындағы ЕҰУ
https://orcid.org/0000-0002-8967-2625
Л.Н.Гумилев атындағы ЕҰУ
https://orcid.org/0000-0001-9843-6125
Астана халықаралық университеті
https://orcid.org/0009-0008-6374-6447

Кілтті сөздер

деректерді алу, LLM, ChatGPT, семантикалық желі, OpenAI API, онтологиялық модель

DOI сілтемесі:

https://doi.org/10.58805/kazutb.v.2.27-902

Қалай дәйексөз келтіруге болады

Дәулетқалиева, Ә., et al. «ҮЛКЕН ТІЛДІК МОДЕЛЬДЕР НЕГІЗІНДЕ МӘТІНДЕРДЕН СЕМАНТИКАЛЫҚ ДЕРЕКТЕРДІ АЛУ». ҚазТБУ хабаршысы, вип. 2, вип. 27, Червень 2025, doi:10.58805/kazutb.v.2.27-902.

Аңдатпа

Технологияны қолдану процесінде бірнеше өзара байланысты кезеңдер бар. Алдымен мәтіннен семантикалық мағынасы бар ақпарат таңдалады. Содан кейін олар белгілі бір құрылымға келтіріліп, онтологиялық модельге енгізіледі. Соңғы кезеңде онтологиялық жүйенің ішкі құрылымын қалыптастыру нәтижесінде осы мәліметтер арасында семантикалық байланыстар орнатылады.

Сонымен қатар, әдіс Қазақстанның әкімшілік-географиялық ерекшеліктерін сипаттайтын онтологиялық модельде сыналды. Тәжірибе көрсеткендей, бұл тәсілді тек белгілі бір салада ғана емес, денсаулық сақтау, мәтіндік деректерді көп өлшемді талдау сияқты басқа салаларда да тиімді қолдануға болады.

Зерттеу нәтижелері ұсынылған тәсіл күрделі мәтіндік құрылымдарды жүйелеуге және оларды білім базасына енгізуге мүмкіндік беретіндігін көрсетті. Бұл салада бұл әдіс интеллектуалды жүйелерді дамытуда, әсіресе күрделі білімді автоматты түрде өңдеуге және түсіндіруге арналған жобаларда ерекше маңызды рөл атқаруы мүмкін.