Өңдеу және өңдеуші өнеркәсіптер

Том 3 № 28 (2025) / 2025-09-30 / Көрілім саны: 144

МҰНАЙ ЖӘНЕ ГАЗ ҰҢҒЫМАЛАРДЫ БҰРҒЫЛАУ ҮШІН ҚОЛДАНЫЛАТЫН БҰРҒЫЛАУ ЕРІТІНДІЛЕРІНІҢ БИОЛОГИЯЛЫҚ ДИАГНОСТИКАСЫ

Авторлар

М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан университеті
https://orcid.org/0000-0001-5633-1640
М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан университеті
https://orcid.org/0000-0001-9045-0838
М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан университеті
М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан университеті
https://orcid.org/0000-0003-3323-8245
Солтүстік Кавказ федералды университеті
https://orcid.org/0000-0001-6530-4126

Кілтті сөздер

экологиялық қауіпсіздік, биотестілеу, бұрғылау ерітіндісі, өндіріс қалдықтары, сынақ-дақылдары, морфологиялық белгілері, өсудің тежелуі, фитоуыттылық

DOI сілтемесі:

https://doi.org/10.58805/kazutb.v.3.28-847

Қалай дәйексөз келтіруге болады

Жантасов, М., et al. «МҰНАЙ ЖӘНЕ ГАЗ ҰҢҒЫМАЛАРДЫ БҰРҒЫЛАУ ҮШІН ҚОЛДАНЫЛАТЫН БҰРҒЫЛАУ ЕРІТІНДІЛЕРІНІҢ БИОЛОГИЯЛЫҚ ДИАГНОСТИКАСЫ ». ҚазТБУ хабаршысы, вип. 3, вип. 28, Вересень 2025, doi:10.58805/kazutb.v.3.28-847.

Аңдатпа

Бұл мақалада су негізіндегі бұрғылау ерітінділердің биологиялық диагностикалау әдістері және олардың токсикологиялық бағалау қарастырылады. Авторлары су негізіндегі бұрғылау ерітінділерінің компоненттерімен ластанған ортаның фитоуыттылығын анықтау бойынша эксперименттік зерттеулер жүргізді. Жұмыста мұнай және газ ұңғымаларын бұрғылау кезінде қолдануға ұсынылатын мақта модификацияланған гудрон негізіндегі бұрғылау ерітінділері зерттелді. Бұрғылау ерітіндісінің уыттылық деңгейіне аралас реагенттер әсер ететіні көрсетілген: NaOH, Na2CO3, карбоксиметилцеллюлоза және оның құрамына кіретін басқа микрокомпоненттер (ұсақталған алюминий шлактары мен сынықтары, алюминий оксиді, полимерлер полиакриламид, полиакрилонитрил). Эксперименттер нәтижесінде бұрғылау ерітіндісінің аралас реагенттерінің пайыздық мөлшерінің мәскеу бұршақ тұқымдарының сынақ дақылының морфологиялық белгілеріне әсері анықталды. Авторлармен таңдалған сынақ дақылдары биотестті салыстырмалы түрде жылдам жүргізуге және жеткілікті нәтижелерге қол жеткізуге мүмкіндік береді. Тәжірибе барысында өнгіштік, өну энергиясы, жердегі тамыр жүйесінің ұзындығы тіркелді. Көшет әдісін бұрғылау процестерінің қалдықтарымен (бұрғылау шламдары мен бұрғылау ерітінділері) ластанған кен орындарындағы топырақтың уыттылығын анықтау үшін жедел диагностика ретінде тиімді қолдануға болатындығы дәлелденді.