Өңдеу және өңдеуші өнеркәсіптер

Том 2 № 31 (2026) / 2026-06-30 / Көрілім саны: 81

ҚАРАҒАНДЫ КӨМІР БАССЕЙНІНІҢ ҚАБАТТЫ ЖЫНЫСТАРЫНДАҒЫ ДАЙЫНДЫҚ ҚАЗБАЛАРЫНА АРНАЛҒАН ЕКІДЕҢГЕЙЛІ АНКЕРЛІК БЕКІТПЕ ПАРАМЕТРЛЕРІН ГЕОМЕХАНИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕ

Авторлар

Академик Қ. Сәтбаев ат. Екібастұз инженерлік-техникалық институты
https://orcid.org/0000-0002-0794-2338
Академик Қ. Сәтбаев ат. Екібастұз инженерлік-техникалық институты
https://orcid.org/0000-0002-0794-2338
Қ. Құлажанов ат. Қазақ технология және бизнес университеті
https://orcid.org/0000-0001-9682-5127
Ә. Сағынов ат. Қарағанды техникалық университеті
https://orcid.org/0000-0002-1501-5382
Ә. Сағынов ат. Қарағанды техникалық университеті
https://orcid.org/0009-0003-5583-3579

Кілтті сөздер

анкерлік бекітпе, Қарағанды көмір бассейні, төбе орнықтылығы, табиғи тепе-теңдік күмбезі, екідеңгейлі бекітпе, құрамдастырылған бекітпе, анкерлерді есептеу, геомеханикалық жағдайлар, тірек қысымы, төбе ығысулары

DOI сілтемесі:

https://doi.org/10.58805/kazutb.v.2.31-1575

Қалай дәйексөз келтіруге болады

Кайназарова, А.С., et al. «ҚАРАҒАНДЫ КӨМІР БАССЕЙНІНІҢ ҚАБАТТЫ ЖЫНЫСТАРЫНДАҒЫ ДАЙЫНДЫҚ ҚАЗБАЛАРЫНА АРНАЛҒАН ЕКІДЕҢГЕЙЛІ АНКЕРЛІК БЕКІТПЕ ПАРАМЕТРЛЕРІН ГЕОМЕХАНИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕ». ҚазТБУ хабаршысы, вип. 2, вип. 31, Червень 2026, doi:10.58805/kazutb.v.2.31-1575.

Аңдатпа

Мақалада Қарағанды көмір бассейнінің күрделі геологиялық-техникалық құрылысы жағдайында дайындық және пайдалану тау-кен қазбаларына арналған анкерлік бекітпе параметрлерін анықтау әдістемесі ұсынылған. Натурлық бақылауларды, жыныс массивінің геомеханикалық сипаттамаларын және соңғы 10 жылдағы анкерлерді қолдану тәжірибесін талдау негізінде қазбалардың төбесі мен бүйірлерінің орнықтылығына әсер ететін негізгі факторлар айқындалды. Өндіру тереңдігінің артуы тірек қысымы аймақтарының өсуіне, деформациялар қарқындылығының күшеюіне және қабатты жыныстардың табиғи орнықтылығының төмендеуіне әкелетіні көрсетілді. М.М. Протодьяконовтың табиғи тепе-теңдік күмбезі гипотезасы мен төбедегі күшейтілген арқалықтың қалыптасу қағидаттары негізінде бірдеңгейлі, екідеңгейлі және құрамдастырылған анкерлеу сұлбаларын қолдану негізделді. Номограммаларды пайдалана отырып, анкерлердің көтергіштік қабілетін, оларды орнату тығыздығын, бекіту тереңдігін және күтілетін жүктемелерді есептеу алгоритмдері келтірілген. Тау жыныстары орнықтылығының әртүрлі санаттарына және күрделі жағдайлар санаттарына, соның ішінде тазарту жұмыстары ықпалы аймақтарына, қайта өңделген массивтерге және қорғаныстың гибридтік сұлбаларына бейімделген бекітпе параметрлерін таңдау жөніндегі ұсынымдар ұсынылған. Зерттеу нәтижелері бассейн жағдайында бекіту паспорттарын жобалау кезінде және тау-кен қазбаларын ұстап тұру технологияларын оңтайландыруда қолданылуы мүмкін.