Өңдеу және өңдеуші өнеркәсіптер

Том 2 № 31 (2026) / 2026-06-30 / Көрілім саны: 123

КӨМІР ШАХТАЛАРЫНДАҒЫ ТАУ-КЕН ҚАЗБАЛАРЫНЫҢ ТҰРАҚТЫЛЫҒЫН ПОЛИУРЕТАНДЫҚ ИНЪЕКЦИЯЛАР МЕН АРАЛАС БЕКІТУ ЖҮЙЕЛЕРІ НЕГІЗІНДЕ АРТТЫРУ

Авторлар

Ә. Сағынов ат. Қарағанды техникалық университеті
https://orcid.org/0000-0003-0628-2654
Қ. Құлажанов ат. Қазақ технология және бизнес университеті
https://orcid.org/0000-0001-9682-5127
Ә. Сағынов ат. Қарағанды техникалық университеті
https://orcid.org/0000-0002-1206-6889
«Altyn Komir Service» ЖШС
https://orcid.org/0000-0003-1331-188X
Ә. Сағынов ат. Қарағанды техникалық университеті
https://orcid.org/0009-0009-4452-570X

Кілтті сөздер

полиуретандық инъекциялар, аралас бекіту жүйелері, қазбалардың тұрақтылығы, табан жыныстарының көтерілуі, дегазация, жұқа қабатты бүркелетін жабын (TSL), өтімділіктің анизотропиясы, сандық модельдеу, Қарағанды көмір бассейні

DOI сілтемесі:

https://doi.org/10.58805/kazutb.v.2.31-1574

Қалай дәйексөз келтіруге болады

Замалиев, Н.М., et al. «КӨМІР ШАХТАЛАРЫНДАҒЫ ТАУ-КЕН ҚАЗБАЛАРЫНЫҢ ТҰРАҚТЫЛЫҒЫН ПОЛИУРЕТАНДЫҚ ИНЪЕКЦИЯЛАР МЕН АРАЛАС БЕКІТУ ЖҮЙЕЛЕРІ НЕГІЗІНДЕ АРТТЫРУ». ҚазТБУ хабаршысы, вип. 2, вип. 31, Червень 2026, doi:10.58805/kazutb.v.2.31-1574.

Аңдатпа

Көмір пласттарын үлкен тереңдіктерде игеру жоғары тау қысымымен, табан жыныстарының көтерілуімен және газ қауіптілігімен қатар жүреді, бұл тау-кен қазбаларының тұрақтылығын сақтауды едәуір қиындатады. Дәстүрлі механикалық бекіту сұлбалары (анкерлер, арқанды элементтер, шашыратпа бетон, металл тор) жұмсақ және жарықшақты жыныстар жағдайында көп жағдайда жеткіліксіз болып шығады. Соңғы онжылдықта полиуретандық (ПУР) инъекциялар мен аралас бекіту жүйелері массивті нығайту мен герметизациялаудың тиімді тәсілдері ретінде кеңінен таралды.

Scopus базасында индекстелген 25 жарияланымға (2015-2025 жж.), сондай-ақ ТМД елдерінің көмір шахталарының практикалық тәжірибесіне негізделген осы шолуда ПУР-құрамдардың қасиеттері, оларды айдау технологиясы және олардың қазбалардың тұрақтылығы мен пласттарды дегазациялауға әсері талданады. Ерекше назар жұқа қабатты бүркелетін жабындарды (TSL), гибридті шешімдерді және сандық модельдеу әдістерін (FLAC3D, RS2) қолдануға аударылған. Шолуда ПУР-дың артықшылықтары-жоғары өтімділік қабілеті мен беріктіктің жылдам өсуі-көрсетіліп, сонымен қатар оның шектеулері де атап өтіледі: реакцияның экзотермиялығы, жоғары құны және экологиялық тәуекелдер.

Қазақстандағы (Қарағанды бассейні), Ресейдегі (Кузбасс) және Польшадағы халықаралық зерттеулер мен өндірістік сынақтарды салыстыру аралас сұлбалардың табан жыныстарының көтерілуін бақылауда және массивті тұрақтандыруда тиімді екенін растайды. Төмен экзотермиялық рецептураларды әзірлеу, көпфизикалық модельдер, бекітуді және дегазацияны бірлесіп жобалау, сондай-ақ мониторинг әдістерін стандарттау салаларындағы зерттеу олқылықтары анықталды.