Ақпараттық-коммуникациялық және химиялық технология

Том 2 № 31 (2026) / 2026-06-30 / Көрілім саны: 95

МУЛЬТИСПЕКТРЛІ ДАТЧИКТІҢ СПЕКТРЛІК ДЕРЕКТЕРІ БОЙЫНША ГАЗ ҚОСПАЛАРЫН ИДЕНТИФИКАЦИЯЛАУ ҮШІН 1D-CNN ӘЗІРЛЕУ ЖӘНЕ ЗЕРТТЕУ

Авторлар

«Тұран» университеті
https://orcid.org/0000-0001-6506-9007
Қазтұтынуодағы Қарағанды университеті
https://orcid.org/0000-0001-9273-7402
Қазтұтынуодағы Қарағанды университеті
https://orcid.org/0009-0000-3268-867X
«Тұран» университеті
https://orcid.org/0009-0006-2594-4341

Кілтті сөздер

мультиспектрлік сенсор, газ қоспасын талдау, конволюциялық нейрондық желілер, терең оқыту, спектрлік талдау, интеллектуалды сенсорлық жүйелер, газдарды идентификациялау, сенсорлық деректерді өңдеу

DOI сілтемесі:

https://doi.org/10.58805/kazutb.v.2.31-1544

Қалай дәйексөз келтіруге болады

Муканова, Ж.А., et al. «МУЛЬТИСПЕКТРЛІ ДАТЧИКТІҢ СПЕКТРЛІК ДЕРЕКТЕРІ БОЙЫНША ГАЗ ҚОСПАЛАРЫН ИДЕНТИФИКАЦИЯЛАУ ҮШІН 1D-CNN ӘЗІРЛЕУ ЖӘНЕ ЗЕРТТЕУ». ҚазТБУ хабаршысы, вип. 2, вип. 31, Червень 2026, doi:10.58805/kazutb.v.2.31-1544.

Аңдатпа

Мақалада мультиспектрлік датчиктің деректеріне негізделген газ қоспаларының құрамын автоматты түрде анықтау мәселесі қарастырылады. Газ ортасын талдау өнеркәсіптік қауіпсіздік, экологиялық мониторинг, медициналық диагностика және интеллектуалды сенсорлық жүйелер үшін маңызды міндет болып табылады. Спектроскопияға негізделген газды талдаудың дәстүрлі әдістері өлшеудің жоғары дәлдігін қамтамасыз етеді, бірақ күрделі жабдықты және көп уақытты қажет ететін деректерді өңдеуді қажет етеді. Осыған байланысты, жасанды интеллект әдістерін спектрлік сигналды өңдеуге қолдану зерттеудің өзекті саласы болып табылады. Бұл жұмыстың мақсаты - AS7265x мультиспектральды датчигінен алынған спектрлік деректер негізінде газ қоспаларын анықтауға арналған конволюциялық нейрондық желі моделін әзірлеу және бағалау. Эксперименттер жүргізу үшін мультиспектралды сенсорды және температура мен қысым сенсорына негізделген эксперимент шарттарын бақылау жүйесін қамтитын зертханалық қондырғы жасалды. Кіріс ақпараты ретінде ретінде әр түрлі толқын ұзындығына сәйкес келетін 18 қарқындылық арнасы бар спектрлік векторлар қолданылды. Спектрлік деректерді өңдеу үшін әртүрлі газдарға тән спектрлік белгілерді анықтауға қабілетті бір өлшемді конволюциялық нейрондық желі (1D-CNN) архитектурасы жасалды. Модель ауаның, көмірқышқыл газының және оттегі-азот қоспасының өлшемдерін қамтитын тәжірибелік деректер жиынтығында оқытылды және сыналды. Эксперименттік нәтижелер сынақ үлгісінде 100% жеткен жоғары жіктеу дәлдігін көрсетті. Алынған нәтижелер спектрлік деректерді талдау үшін терең оқыту әдістерінің тиімділігін растайды және интеллектуалды газ талдау жүйелерінде ықшам мультиспектральды сенсорларды пайдалану перспективасын көрсетеді.