Экономика, бизнес және қызмет көрсету

Том 2 № 31 (2026) / 2026-06-30 / Көрілім саны: 105

ЗИЯНДЫ ЖӘНЕ ҚАУІПТІ ЕҢБЕК ЖАҒДАЙЛАРЫНДА ЖҰМЫС ІСТЕЙТІН ҚЫЗМЕТКЕРЛЕРДІҢ КӘСІБИ ТӘУЕКЕЛДЕРІН БАСҚАРУ ЖҮЙЕСІНДЕГІ ӘЛЕУМЕТТІК ЖҰМЫС ЭЛЕМЕНТІ

Авторлар

Қорқыт Ата ат. Қызылорда университеті
https://orcid.org/0000-0003-2339-1086
Қорқыт Ата ат. Қызылорда университеті
https://orcid.org/0009-0001-3925-0491
Қорқыт Ата ат. Қызылорда университеті
https://orcid.org/0009-0002-9655-8780
Қорқыт Ата ат. Қызылорда университеті
https://orcid.org/0009-0004-5617-6715
Қорқыт Ата ат. Қызылорда университеті
https://orcid.org/0000-0002-4437-2493
Нархоз Университеті
https://orcid.org/0000-0001-6691-2852

Кілтті сөздер

әлеуметтік жұмыс, еңбекті қорғау, кәсіби тәуекелдер, зиянды еңбек жағдайлары, кәсіби оңалту, Return-to-Work, қызметкерлерді әлеуметтік қорғау

DOI сілтемесі:

https://doi.org/10.58805/kazutb.v.2.31-1511

Қалай дәйексөз келтіруге болады

Умирзакова M.A., et al. «ЗИЯНДЫ ЖӘНЕ ҚАУІПТІ ЕҢБЕК ЖАҒДАЙЛАРЫНДА ЖҰМЫС ІСТЕЙТІН ҚЫЗМЕТКЕРЛЕРДІҢ КӘСІБИ ТӘУЕКЕЛДЕРІН БАСҚАРУ ЖҮЙЕСІНДЕГІ ӘЛЕУМЕТТІК ЖҰМЫС ЭЛЕМЕНТІ». ҚазТБУ хабаршысы, вип. 2, вип. 31, Червень 2026, doi:10.58805/kazutb.v.2.31-1511.

Аңдатпа

Мақала зиянды және қауіпті еңбек жағдайларында жұмыс істейтін қызметкерлерді қорғау жүйесіндегі әлеуметтік жұмыстың рөлін талдауға арналған. Зерттеу тақырыбының өзектілігі кәсіби тәуекелдердің сақталып отырған ауқымымен және санитарлық-гигиеналық талаптарға сәйкес келмейтін жағдайларда еңбек ететін қызметкерлер санының едәуір болуымен байланысты. Қолданыстағы еңбекті қорғау жүйесі негізінен техникалық және өтемақылық тетіктерге бағытталған, ал кәсіби аурулар мен еңбекке қабілеттіліктің жоғалуының әлеуметтік салдары жеткілікті деңгейде ескерілмейді.

Зерттеу барысында Қазақстан Республикасы бойынша ресми статистикалық деректер, еңбек жағдайларын мониторингтеу материалдары, сондай-ақ кәсіби оңалту және еңбекке қайта оралу (Return-to-Work) бағдарламаларына қатысты халықаралық тәжірибе талданды. Occupational social work және қызметкерлерді қолдау бағдарламаларына қатысты заманауи ғылыми тәсілдер жинақталып қарастырылды.

Зерттеу нәтижелері еңбек қауіпсіздігін қамтамасыз ету тетіктері мен кәсіби тәуекелдердің нақты әлеуметтік салдары арасында тұрақты алшақтық бар екенін көрсетті. Өтемақы төлемдері мен жеңілдіктер қызметкерлердің еңбекке тұрақты қайта оралуын және әлеуметтік тұрғыдан шеттетілу қаупін төмендетуді толық қамтамасыз етпейді. Осыған байланысты зиянды және қауіпті еңбек жағдайларында жұмыс істейтін қызметкерлерді қорғау жүйесінде әлеуметтік құрамдас бөлікті кеңейту қажеттілігі негізделеді.