Ақпараттық-коммуникациялық және химиялық технология

Том 2 № 31 (2026) / 2026-06-30 / Көрілім саны: 114

МҰНАЙ ӨҢДЕУ ЗАУЫТЫНДА ӨНДІРІС ПРОЦЕСІН БАСҚАРУДЫ АВТОМАТТАНДЫРУ

Авторлар

Л.Н. Гумилев ат. Еуразия ұлттық университеті
https://orcid.org/0000-0001-7462-4623
Л.Н. Гумилев ат. Еуразия ұлттық университеті
https://orcid.org/0009-0002-4772-8851
Л.Н. Гумилев ат. Еуразия ұлттық университеті
https://orcid.org/0000-0002-2526-6492
Л.Н. Гумилев ат. Еуразия ұлттық университеті
https://orcid.org/0000-0001-8555-7315

Кілтті сөздер

мұнай, ПИД-регулятор, үшфазалы вертикалды сепаратор, интеллектуалды басқару, өтпелі процестер, Smart-технологиялар, ройлық интеллект, модельдер

DOI сілтемесі:

https://doi.org/10.58805/kazutb.v.2.31-1492

Қалай дәйексөз келтіруге болады

Абдугулова, Ж.К., et al. «МҰНАЙ ӨҢДЕУ ЗАУЫТЫНДА ӨНДІРІС ПРОЦЕСІН БАСҚАРУДЫ АВТОМАТТАНДЫРУ». ҚазТБУ хабаршысы, вип. 2, вип. 31, Червень 2026, doi:10.58805/kazutb.v.2.31-1492.

Аңдатпа

Бұл мақалада шикі мұнайды алғашқы өңдеу сатылары, оның ішінде механикалық және физика-химиялық бөлу үдерістері егжей-тегжейлі талданады. Үшфазалы вертикалды сепаратор-бұл процестің негізгі түйіндерінің бірі таңдалады. Бұл құрылғы мұнай құрамынан суды және ілеспе газдарды ажыратуға бағытталған және нәтижесінде өңдеудің келесі сатылары үшін мұнайдың сапасы мен тұрақтылығы қамтамасыз ететініне көз жеткіземіз. Мұнай зауытындағы үшфазалы мұнайды тазалау процесі зерттеледі, оның ішінде вертикалды сепараторлардың құрылымдық және функционалдық ерекшеліктері сипатталады.Үшфазалы сепаратордың математикалық моделін құрастырылады және MATLAB/Simulink платформасында автоматтандырылған басқару жүйесі модельденеді.   

Басқару жүйесінің өтпелі процестерін талдау және классикалық ПИД-регулятордың әлсіз жақтары анықталады. Интеллектуалды басқару әдісін енгізу арқылы, PSO алгоритмі арқылы оңтайландырылған ПИД-регулятор синтезделеді. Әртүрлі басқару нұсқаларын салыстыру арқылы тиімді басқару стратегиясын таңдау және жүйенің жауап беру сапасын жақсарту қарастырылады.