Өңдеу және өңдеуші өнеркәсіптер

Том 2 № 31 (2026) / 2026-06-30 / Көрілім саны: 114

БИДАЙ САБАНЫНАН АЛЫНҒАН ЦЕЛЛЮЛОЗАНЫҢ ФИЗИКА-ХИМИЯЛЫҚ СИПАТТАМАЛАРЫ

Авторлар

М. Әуезов ат. Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті
https://orcid.org/0000-0002-0726-8232
М. Әуезов ат. Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті
https://orcid.org/0000-0001-8377-3938
Путра Малайзия Университеті
https://orcid.org/0000-0002-9063-5960
М. Әуезов ат. Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті
https://orcid.org/0000-0003-0868-127X
М. Әуезов ат. Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті
https://orcid.org/0009-0002-4069-6308
М. Әуезов ат. Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті
https://orcid.org/0000-0003-0253-9897

Кілтті сөздер

бидай сабаны, қабықша түзетін агент, энтеросорбент тұрақтандырғышы, талшықты өнім, делигнификация, целлюлоза

DOI сілтемесі:

https://doi.org/10.58805/kazutb.v.2.31-1470

Қалай дәйексөз келтіруге болады

Шингисов, А.У., et al. «БИДАЙ САБАНЫНАН АЛЫНҒАН ЦЕЛЛЮЛОЗАНЫҢ ФИЗИКА-ХИМИЯЛЫҚ СИПАТТАМАЛАРЫ». ҚазТБУ хабаршысы, вип. 2, вип. 31, Червень 2026, doi:10.58805/kazutb.v.2.31-1470.

Аңдатпа

Қазіргі уақытта целлюлозаны алудың балама негізі ретінде ағаш емес Өсімдік шикізатын, соның ішінде ауыл шаруашылығы өндірісінің жанама өнімдерін пайдалануды күшейтудің айқын тенденциясы байқалады. Бұл бағыттың өзектілігі табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану және өңдеу процестерінің тиімділігін арттыру міндеттерімен байланысты. Өндірілген целлюлоза өнеркәсіптік қолданудың кең спектрімен сипатталады: ол қалыңдататын компонент, толтырғыш, пленка түзетін зат және энтеросорбент ретінде қолданылады, бұл оның жоғары функционалдық құндылығы мен айтарлықтай қолданбалы әлеуетін көрсетеді. Мақалада Қазақстанның ауыл шаруашылығы қалдықтарын фармацевтика, тамақ және парфюмерия өнеркәсібінде толтырғыш, су-латекс бояулары мен эмульсиялардағы тұрақтандырғыш, сондай-ақ хроматография мен тазартуға арналған сорбент ретінде кеңінен қолданылатын целлюлоза алу үшін шикізат ретінде пайдалану мүмкіндігі қарастырылады. Бидай сабанынан целлюлозаны дайындау кезеңдері сипатталған, оның ішінде сулы-органикалық еріткіштермен экстракция және өсімдік материалын жою. Сондай-ақ, жұмыста бастапқы өсімдік шикізаты мен алынған целлюлоза үлгілерінің күлі мен ылғалдылығы зерттелді. Бұл көрсеткіштер материалдың сапасына айтарлықтай әсер етеді және қолданылатын шикізат түріне және целлюлоза алу әдісіне байланысты өзгеруі мүмкін. ИҚ спектроскопиясының көмегімен функционалдық құрамға салыстырмалы талдау жүргізілді, кристалдылық индекстері мен дәрежесі анықталды, сондай-ақ алынған целлюлоза үлгілерінің техникалық сипаттамалары берілді.