Меню
Том 2 № 31 (2026) / 2026-06-30 / Көрілім саны: 101
Авторлар
Кілтті сөздер
DOI сілтемесі:
Қалай дәйексөз келтіруге болады
Бұл мақалада климаттың өзгеруінің және табиғи апаттардың жиілігінің артуының Қазақстан Республикасындағы моноқалалардағы инфрақұрылымның дамуы мен тұрақтылығына әсері қарастырылады. Зерттеудің өзектілігі экономикасы бір кәсіпорынға тәуелді және қаржылық және институционалдық ресурстардың шектеулілігімен сипатталатын моноқалалардың жоғары осалдығына байланысты. Мақалада Қазақстанға тән негізгі климаттық тәуекелдер, соның ішінде орташа жылдық температураның жоғарылауы, құрғақшылық, су тасқыны және экстремалды ауа райы оқиғалары, сондай-ақ олардың инженерлік, көлік және тұрғын үй-коммуналдық инфрақұрылымға әсері талданады.
Зерттеу әдістемесі ретінде PSR (Pressure–State–Response) моделі қолданылды, ол табиғи апаттардың инфрақұрылымға әсерін кешенді бағалауға мүмкіндік береді. Аталған модель шеңберінде климаттық және табиғи факторлар сыртқы қысым ретінде қарастырылып (Pressure), олардың әсерінен инфрақұрылымның ағымдағы жағдайы (State) бағаланады, ал мемлекеттік және жергілікті деңгейде қабылданатын шаралар басқарушылық жауап (Response) ретінде талданады.
Атырау облысындағы Құлсары моноқаласының мысалын қолдана отырып, табиғи апаттардың салдарын талдауға ерекше назар аударылады, онда ірі көлемді су тасқыны тұрғын үйлердің қирауына, коммуналдық желілердің тозығы жеткен жағдайына және қалалық инфрақұрылымды шұғыл қайта құру қажеттілігіне әкелді. Климаттық қауіптер моноқалалардағы бар әлеуметтік-экономикалық мәселелерді, соның ішінде инфрақұрылымның тозуын, инвестициялық тартымдылықтың төмендеуін және әлеуметтік шиеленістің артуын ушықтыратыны көрсетілген.
Мақалада сондай-ақ моноқалалардың инфрақұрылымын климаттың өзгеруіне бейімдеуге бағытталған мемлекеттік қолдау шаралары мен тәсілдері, мысалы, коммуналдық желілерді жаңғырту, тұрақты құрылыс шешімдерін енгізу және аймақтық жоспарлауға климаттық факторларды енгізу қарастырылады. Онда ұзақ мерзімді климаттық тәуекелдерді ескере отырып, моноқала инфрақұрылымын дамытуға кешенді және жүйелі тәсіл қажет деген қорытынды жасалады.