Экономика, бизнес және қызмет көрсету

Том 1 № 30 (2026) / 2026-03-30 / Көрілім саны: 172

АГРОӨНЕРКӘСІП ЖҮЙЕСІ ҚАУІПСІЗДІГІН ҚАЛЫПТАСТРУДАҒЫ ЖҮЙЕЛІК ФАКТОРЛАРЫ

Авторлар

Қорқыт Ата ат. Қызылорда университеті
https://orcid.org/0000-0001-8376-1275
Қорқыт Ата ат. Қызылорда университеті
https://orcid.org/0009-0001-3925-0491
Корыт Ата ат. Қызылорда университеті
https://orcid.org/0000-0003-2009-9151
Әл-Фараби ат. Қазақ ұлттық университеті
https://orcid.org/0000-0003-2661-0328
Қазақ ұлттық хореография академиясы
https://orcid.org/0000-0001-9878-8948
Корыт Ата ат. Қызылорда университеті
https://orcid.org/0009-0005-8294-8405

Кілтті сөздер

азық-түлік қауіпсіздігі, агроазық-түлік жүйесі, жүйелік факторлар, институционалдық орта, орнықтылық, Қазақстан Республикасы

DOI сілтемесі:

https://doi.org/10.58805/kazutb.v.1.30-1364

Қалай дәйексөз келтіруге болады

Шілманова, А.М., et al. «АГРОӨНЕРКӘСІП ЖҮЙЕСІ ҚАУІПСІЗДІГІН ҚАЛЫПТАСТРУДАҒЫ ЖҮЙЕЛІК ФАКТОРЛАРЫ». ҚазТБУ хабаршысы, вип. 1, вип. 30, Березень 2026, doi:10.58805/kazutb.v.1.30-1364.

Аңдатпа

Жаһандық тұрақсыздықтың күшеюі және сыртқы әрі ішкі қатерлердің артуы жағдайында азық-түлік қауіпсіздігі барған сайын жүйелік сипатқа ие болып, оны талдаудың және қамтамасыз етудің дәстүрлі тәсілдерін қайта қарауды талап етеді. Қазіргі агроазық-түлік жүйелері жоғары белгісіздік жағдайында жұмыс істейді, бұл азық-түлік қауіпсіздігін тек өндіріс көлемі мен азық-түліктің қолжетімділігі көрсеткіштері арқылы ғана емес, сонымен қатар жүйенің орнықтылығы, келісімділігі және негізгі буындар арасындағы өзара әрекеттесулердің қайта өндірілу қабілеті тұрғысынан қарастырудың маңыздылығын арттырады.

Зерттеудің мақсаты агроазық-түлік жүйесінің азық-түлік қауіпсіздігін қалыптастыратын жүйелік факторларды айқындау және олардың сыртқы және ішкі күйзелістер жағдайында азық-түлікпен қамтамасыз етудің орнықтылығын қамтамасыз етудегі рөлін талдау болып табылады. Зерттеудің әдіснамалық негізін азық-түлік қауіпсіздігін агроазық-түлік жүйесінің тұтастай қызмет етуінің нәтижесі ретінде қарастыруға мүмкіндік беретін жүйелік, институционалдық және салыстырмалы талдау тәсілдері құрайды. Ақпараттық база ретінде ФАО, ЭЫДҰ материалдары, ғылыми жарияланымдар және ресми статистикалық деректер пайдаланылды.

Зерттеу нәтижесінде Қазақстан Республикасында азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету моделі негізінен жекелеген шаруашылық субъектілерін қолдауға бағытталған қаржылық-инструменталдық шараларға сүйенетіні анықталды. Бұл ретте агроазық-түлік тізбектерінің қатысушыларын үйлестіру, кооперациялау және орнықты интеграциялау тетіктері жеткілікті деңгейде дамымаған және жүйе құраушы функция атқармайды. Ұзақ мерзімді перспективада азық-түлікпен қамтамасыз етудің орнықтылығы бюджеттік қолдау көлемінен гөрі институционалдық ортаның сапасына және агроазық-түлік жүйесі буындары арасындағы өзара әрекеттесулердің қайта өндірілуіне тәуелді екендігі жөнінде қорытынды жасалды.