Өңдеу және өңдеуші өнеркәсіптер

Том 1 № 30 (2026) / 2026-03-30 / Көрілім саны: 91

ПОЛБА ҰНЫНЫҢ ФИЗИКО-ХИМИЯЛЫҚ САПАЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІН ЗЕРТТЕУ

Авторлар

Алматы технологиялық университеті
https://orcid.org/0000-0001-8333-0213
Алматы технологиялық университеті
https://orcid.org/0000-0002-1172-9281
Алматы технологиялық университеті
https://orcid.org/0000-0002-7346-2658

Кілтті сөздер

полба ұны, физика-химиялық көрсеткіштер, аминқышқылдық құрам, витаминдер, желімше сапасы

DOI сілтемесі:

Қалай дәйексөз келтіруге болады

Сейсеналы М.E., et al. «ПОЛБА ҰНЫНЫҢ ФИЗИКО-ХИМИЯЛЫҚ САПАЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІН ЗЕРТТЕУ». ҚазТБУ хабаршысы, вип. 1, вип. 30, Березень 2026, https://vestnik.kaztbu.edu.kz/index.php/kazutb/article/view/1339.

Аңдатпа

Бұл мақалада полба ұнының физика-химиялық сапалық көрсеткіштері «Руно» және «1127-7» сұрыптары негізінде зерттелді. Зерттеудің мақсаты – полба дәні мен ұнының химиялық құрамы, биологиялық құндылығы және технологиялық қасиеттерін салыстырмалы түрде бағалап, оларды тағам өндірісінде тиімді қолдану мүмкіндіктерін анықтау. Зерттеу нәтижелері бойынша «Руно» сұрыбының дәніндегі крахмал мөлшері 47,93 % болып, «1127-7» сұрыбымен (45,03 %) салыстырғанда жоғары екені анықталды, бұл оның энергия құндылығының басым екенін көрсетеді. Ақуыз мөлшері екі сұрыпта да жоғары деңгейде сақталып, тиісінше 17,24 % және 17,43 % құрады. Глютен мөлшері «1127-7» сұрыбында 35 %, ал «Руно» сұрыбында 31 % болды, бұл сұрыптардың технологиялық бағытталуының әртүрлі екенін дәлелдейді. Ұнның тарту ірілігіне байланысты химиялық құрамының өзгеруі анық байқалды. Ірі тартылған ұнда күлділік пен талшық мөлшері жоғары болып, «1127-7» сұрыбында күлділік 4,21 %, талшық 6,84 % деңгейіне жетті. Орташа тартылған ұн қоректік және технологиялық қасиеттердің оңтайлы теңгерімімен сипатталды, ал ұсақ тартылған ұнда глютен мөлшері жоғарылағанымен, биологиялық құндылық төмендеді. Аминқышқылдық құрамды талдау ірі тартылған полба ұнының биологиялық құндылығы жоғары екенін көрсетті. Әсіресе «1127-7» сұрыбында лизин мен триптофан мөлшерінің жоғары болуы тағамдық артықшылық береді. Витаминдік құрам бойынша «Руно» сұрыбында В тобы витаминдері, ал «1127-7» сұрыбында Е витамині (12,81 мг/100 г) басым болды. Желімше көрсеткіштері полба ұнының бидай ұнына қарағанда жоғары екенін көрсетті: желімше мөлшері 37,45-38,24 %, созылғыштығы 21-23 % аралығында болды. Қорытындылай келе, полба ұны функционалдық және наубайханалық мақсатта қолдануға жарамды, жоғары тағамдық құндылыққа ие перспективалы шикізат болып табылады.