Ақпараттық-коммуникациялық және химиялық технология

Том 4 № 29 (2025) / 2025-12-30 / Көрілім саны: 176

ПІСІРІМСІЗ БЕТКІ КЕМЕНІҢ ДИНАМИКАСЫНЫҢ ТҰРАҚТЫЛЫҒЫ

Авторлар

Халықаралық инженерлік-технологиялық университет
https://orcid.org/0009-0009-5461-6250
Халықаралық инженерлік-технологиялық университет
https://orcid.org/0000-0001-9345-5167
Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті
https://orcid.org/0000-0002-5882-5588
Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті
https://orcid.org/0000-0003-3019-3352
Х. Досмұхамедов атындағы Атырау университеті
https://orcid.org/0000-0003-0598-4806
Халықаралық инженерлік-технологиялық университет
https://orcid.org/0000-0002-3013-6617
Астана халықаралық университеті
https://orcid.org/0000-0003-4904-3557

Кілтті сөздер

ұшқышсыз су үсті кемесі (ҰСК), кинематика, сызықтық өңдеу, математикалық модель, Номото моделі, басқару, тұрақтылық

DOI сілтемесі:

https://doi.org/10.58805/kazutb.v.4.29-1322

Қалай дәйексөз келтіруге болады

Тәжібай, И. С., et al. «ПІСІРІМСІЗ БЕТКІ КЕМЕНІҢ ДИНАМИКАСЫНЫҢ ТҰРАҚТЫЛЫҒЫ». ҚазТБУ хабаршысы, вип. 4, вип. 29, Грудень 2025, doi:10.58805/kazutb.v.4.29-1322.

Аңдатпа

Автономды теңіз роботтық жүйелерінің қазіргі дамуы экология, суды қорғау, теңіз қауіпсіздігі, навигация және ресурстарды бақылау саласындағы жаһандық қиындықтармен байланысты. Ұшқышсыз ұшу аппараттары картаға түсіру, ластануды бақылау, аумақтық суды бақылау, ғылыми зерттеулер, теңіз инфрақұрылымын күтіп ұстау және іздеу-құтқару сияқты салаларда белсенді түрде енгізілуде.

Автономды кемелерді жобалау кезінде платформаның мінез-құлқының болжамдылығын қамтамасыз ететін тиісті математикалық модельдің болуы өте маңызды. Мұндай модельсіз қауіпсіз жұмысты, бағытты дұрыс тұрақтандыруды және теңіздегі толқуларға тиімді бейімделуді қамтамасыз ету мүмкін емес.

Сондықтан, Ұшқышсыз ұшу аппараттарының динамикасын модельдеу әдістерін әзірлеу өзекті ғылыми және техникалық міндет болып табылады.

Бұл мақалада ұшқышсыз жер үсті кемесінің динамикалық тұрақтылығы қарастырылады. Онда бірінші және екінші ретті Nomota модельдерін сызықтықтандыруды қолдану арқылы қалай алуға болатыны көрсетілген.

Сызықтық жүйе үшін ұшқышсыз жер үсті көлігінің параметрлеріндегі белгісіздікті ескеретін аралық тұрақтылық критерийі тұжырымдалған.