Экономика, бизнес және қызмет көрсету

Том 1 № 30 (2026) / 2026-03-30 / Көрілім саны: 165

ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ТАБИҒИ РЕСУРСТАРДЫҢ ҚАРҒЫСЫ: ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЖӘНЕ ҚҰРЫЛЫМДЫҚ МӘСЕЛЕЛЕР ЖӘНЕ ШЕШІМ ҰСЫНЫСТАРЫ

Авторлар

Мирас университеті
https://orcid.org/0000-0002-0494-6632
М.Әуезов ат. Оңтүстік Қазақстан университеті
https://orcid.org/0000-0003-2685-6125
Орталық Азия инновациялық университеті
https://orcid.org/0000-0003-2342-2639
Мирас университеті
https://orcid.org/0009-0008-7923-0840
Аймақтық инновациялық университеті
https://orcid.org/0000-0002-4268-9382
Ахмет Ясауи университеті
https://orcid.org/0000-0002-4193-8121

Кілтті сөздер

табиғи ресурстардың қарғысы, экономикалық әртараптандыру, институционалдық әлеует, SWOT талдауы, PEST талдауы, тұрақты даму, голланд ауруы, Қазақстан экономикасы

DOI сілтемесі:

https://doi.org/10.58805/kazutb.v.1.30-1313

Қалай дәйексөз келтіруге болады

Коптаева, Г.П., et al. «ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ТАБИҒИ РЕСУРСТАРДЫҢ ҚАРҒЫСЫ: ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЖӘНЕ ҚҰРЫЛЫМДЫҚ МӘСЕЛЕЛЕР ЖӘНЕ ШЕШІМ ҰСЫНЫСТАРЫ». ҚазТБУ хабаршысы, вип. 1, вип. 30, Березень 2026, doi:10.58805/kazutb.v.1.30-1313.

Аңдатпа

Бұл зерттеудің мақсаты – Қазақстанның табиғи ресурстарға негізделген экономикалық құрылымынан туындаған құрылымдық осалдықтарды талдау және тұрақты даму үшін трансформация талаптарын анықтау. Зерттеу барысында екінші реттік деректерге негізделген әдебиеттерге шолу жасалды және елдің ішкі және сыртқы динамикасын бағалау үшін SWOT және PEST талдаулары қолданылды. Зерттеу нәтижелері Қазақстанның экономикалық өсуі көбінесе мұнай мен табиғи газ кірістеріне тәуелді екенін көрсетеді, бұл экономикалық әртараптандырудың болмауы, институционалдық әлеуеттің жеткіліксіздігі және сыртқы соққыларға жоғары осалдығы сияқты іргелі мәселелерге әкеледі. Теориялық тұрғыдан алғанда, табиғи ресурстардың қарғысына, голланд ауруына және байланыс теориясына сәйкес, Қазақстан өзінің табиғи ресурстарға байлығын тұрақты дамуға айналдыруда шектеулі табысқа жетті. Норвегия, Канада және Ботсвананың мысалдарымен салыстыру табысты елдердің күшті институционалдық құрылымдар, ашық кірістерді басқару және экономикалық әртараптандыру арқылы ресурстарға тәуелділікті мүмкіндікке айналдырғанын көрсетеді. Қазақстан үшін институционалдық реформалар, адами капиталға инвестициялар және жасыл экономика стратегиялары басым саясат салалары ретінде белгіленген. SWOT және PEST талдаулары ұсынған деректерге сүйене отырып, зерттеу Қазақстанның тұрақты даму жолында кездесетін негізгі қауіптер мен әлеуетті мүмкіндіктерді жүйелі түрде зерттейді. Нәтижелер табиғи ресурстар байлығын даму артықшылығына айналдыру үшін көп өлшемді саяси араласулардың қажеттілігін көрсетеді. Осыған байланысты ұсыныстар саясаткерлер мен академиялық топтар үшін стратегиялық жол карталары ретінде ұсынылған.