Экономика, бизнес және қызмет көрсету

Том 1 № 30 (2026) / 2026-03-30 / Көрілім саны: 154

ОРТАЛЫҚ АЗИЯ СИРЕК ЖЕР МЕТАЛДАРЫ ҮШІН ӘЛЕМДІК БӘСЕКЕСТЕ: ЖЕТКІЗУ ТІЗБЕГІНІҢ ТӘУЕКЕЛДЕРІ ЖӘНЕ ПОЗИЦИЯЛАРДЫ НЫҒАЙТУ

Авторлар

Ә. Сағынов ат. Қарағанды техникалық университеті
https://orcid.org/0000-0003-0337-1539
Ә. Сағынов ат. Қарағанды техникалық университеті
https://orcid.org/0000-0001-6208-3292
Қазтұтынуодағы Қарағанды университеті
https://orcid.org/0000-0003-3986-6066
Ә. Сағынов ат. Қарағанды техникалық университеті
https://orcid.org/0000-0002-4469-5022
«ONYX LS» ЖШС
https://orcid.org/0009-0003-1499-0412
Қ. Құлажанов ат. қазақ технология және бизнес университеті
https://orcid.org/0000-0002-2187-2540

Кілтті сөздер

маңызды минералдар, сирек жер металдары, жаһандық құн тізбегі, Орталық Азия, стратегия, қайта өңдеу қуаты

DOI сілтемесі:

https://doi.org/10.58805/kazutb.v.1.30-1272

Қалай дәйексөз келтіруге болады

Әубәкірова, Г.М., et al. «ОРТАЛЫҚ АЗИЯ СИРЕК ЖЕР МЕТАЛДАРЫ ҮШІН ӘЛЕМДІК БӘСЕКЕСТЕ: ЖЕТКІЗУ ТІЗБЕГІНІҢ ТӘУЕКЕЛДЕРІ ЖӘНЕ ПОЗИЦИЯЛАРДЫ НЫҒАЙТУ ». ҚазТБУ хабаршысы, вип. 1, вип. 30, Березень 2026, doi:10.58805/kazutb.v.1.30-1272.

Аңдатпа

Әлемдік деңгейде декарбонизация мен цифрландыруға көшу жеделдеген сайын, энергетикалық маңызды өтпелі минералдарға сұраныс артып келеді. Пайдалы қазбаларға болжамды сұраныс және геоэкономикалық бөлшектену ресурстарды үнемдеу үшін бәсекелестікті күшейтіп, инвестициялық нарыққа жаңа ойыншыларды тартып, жаһандық жеткізу тізбегін қайта құруда. Бұл мақалада маңызды минералдардың айтарлықтай қорына ие және стратегиялық транзиттік жолдардың қиылысында орналасқан Орталық Азия елдері сирек кездесетін жер металдар өнеркәсібінің айналасындағы ірі экономикалар арасындағы бәсекелестікте ерекше орын алатыны айтылады. PESTEL талдауы сирек кездесетін жер металдар өнеркәсібінің дамуына төнетін негізгі қауіптерді, құрылымдық шектеулерді және Орталық Азиядағы ішкі осалдықтарды анықтады және Орталық Азия елдерінің аймақ ішінде де, одан тыс жерлерде де құндылық тізбектерінің жоғары технологиялық сегменттеріне интеграциялану әлеуетін бағалады. Зерттеу Орталық Азияның маңызды минералдарды жеткізу тізбегін басқару тұрғысынан жүйелік маңызды экономикалар арасындағы стратегиялық орнын нығайту технологиялық тұрғыдан күрделі секторларға құрылымдық ауысуды қажет ететінін анықтады. Авторлар минералды жеткізу тізбегін басқаруға кешенді тәсілді ұсынады, оның ішінде теңгерімді, көпвекторлы сыртқы саясатты әзірлеу, жоғары сапалы инвестицияларды тарту, аймақтық үйлестіру және ішкі өңдеу қуатын кеңейту бар.