Ақпараттық-коммуникациялық және химиялық технология

Том 4 № 29 (2025) / 2025-12-30 / Көрілім саны: 141

ҒЫЛЫМИ-ӘДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗДЕРІ ДӘЛ ЕГІНШІЛІК ЖҮЙ-ЕСІНДЕГІ ӨЗГЕРІСТЕР

Авторлар

Қ.Құлажанов атындағы ҚазТБУ
https://orcid.org/0000-0001-5202-3501
Агроинженерия ғылыми-өндірістік орталығы
https://orcid.org/0000-0003-2737-6844
Агроинженерия ғылыми-өндірістік орталығы
https://orcid.org/0009-0007-5995-4377
Агроинженерия ғылыми-өндірістік орталығы
https://orcid.org/0009-0009-1880-1838
Агроинженерия ғылыми-өндірістік орталығы
https://orcid.org/0000-0001-6287-8220

Кілтті сөздер

сандық түрлендіру, автоматтандырылған жүйе, алгоритм, басқару ақпараты, модель, блок-схемасы, егіншілік

DOI сілтемесі:

https://doi.org/10.58805/kazutb.v.4.29-1215

Қалай дәйексөз келтіруге болады

Акишев, К., et al. «ҒЫЛЫМИ-ӘДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗДЕРІ ДӘЛ ЕГІНШІЛІК ЖҮЙ-ЕСІНДЕГІ ӨЗГЕРІСТЕР». ҚазТБУ хабаршысы, вип. 4, вип. 29, Грудень 2025, doi:10.58805/kazutb.v.4.29-1215.

Аңдатпа

2023 жылы ашық көздерден алынған мәліметтерге сәйкес, Қазақстанда нақты егіншілік элементтерін енгізу көлемі 3 млн гектардан асты, алайда бұл мүмкіндік 20 млн гектардан асады деп бағалануда.

Осыған байланысты дәл егіншіліктің цифрлық шешімдерін қолдануды қамтамасыз ететін ғылыми-әдістемелік негіздерді әзірлеудің өзектілігі өте жоғары.

Осы бапта Сусымалы материалдарды сараланған мөлшерлеудің автоматтандырылған жүйесінің (АСДДСП) жұмыс істеу қағидаттары ұсынылған және негізделген. Тыңайтқыштарды қолдану дәлдігін 10-15% - ға дейін арттыруға, сондай-ақ олардың артық шығынын дәстүрлі әдістермен салыстырғанда 12-18% - ға қысқартуға қол жеткізуге мүмкіндік беретін дифференциалды тыңайтқыштарды қолданудың дәлдігі мен жеделдігін бағдарламалық қамтамасыз етудің теориялық негізі ретінде қызмет ететін диспенсердің атқарушы механизмінің кірісінде басқару ақпаратын (УИ) есептеу алгоритмі әзірленді және сыналды.

Зерттеудің теориялық маңыздылығы есептеу эксперименттерін әдістемелік тұрғыдан дұрыс математикалық қамтамасыз етудің негізін құру болып табылады.

Зерттеулердің практикалық маңыздылығы операциялар өнімділігінің 8-10%-ға дейін өсуімен АСДДСП жұмысының жеткілікті жоғары нәтижелерін көрсеткен Қазақ егіншілік және Өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты(Қазғзии) базасындағы пайдалану-технологиялық сынақтардың нәтижелерімен расталады.

Зерттеудің ғылыми жаңалығы сусымалы материалдар диспенсерінің атқарушы механизмін жедел басқару үшін басқарушы (командалық) ақпаратты анықтау алгоритмін әзірлеудің әдіснамалық негізіне негізделген.

Алынған нәтижелер кеңістіктік-уақыттық координаттарда МБ агрегаттарының жұмыстарды орындау тиімділігінің жоғары деңгейін растайды, сондай-ақ ауыл шаруашылығы агрегаттарын жобалау және жаңғырту кезінде, цифрлық агроинженерия бойынша білім беру бағдарламаларында пайдалануға болады.

Зерттеудің әзірленген ғылыми-әдіснамалық негіздері ауыл шаруашылығының тиімділігін, орнықтылығын арттыру, ресурс үнемдеу, сондай-ақ ауыл шаруашылығы өнімінің өзіндік құнын төмендету, Қазақстан Республикасының аграрлық секторының бәсекеге қабілеттілігін арттыру үшін алғышарттар жасайды.