Ақпараттық-коммуникациялық және химиялық технология

Том 4 № 29 (2025) / 2025-12-30 / Көрілім саны: 279

ҒЫЛЫМИ ЖОБАНЫ БАҒАЛАУ ҮШІН АҚПАРАТТЫҚ ЖҮЙЕЛЕРДІ КЕШЕНДІ ШОЛУ

Авторлар

Astana IT University
https://orcid.org/0000-0002-5715-4954
Ақпараттық және есептеу технологиялары институты
https://orcid.org/0000-0002-1375-1343
Ақпараттық және есептеу технологиялары институты
https://orcid.org/0000-0002-6779-9393
Ақпараттық және есептеу технологиялары институты
https://orcid.org/0000-0002-5276-6118
Astana IT University
https://orcid.org/0000-0001-6815-1989

Кілтті сөздер

интеллектуалды жүйелер, сараптамалық бағалау, ғылыми жобалар, ақпараттық жүйелер, жүйелер архитектурасы, машиналық оқыту (ML), анық емес логика, блокчейн, көп критериалды талдау, табиғи тілді өңдеу (NLP)

DOI сілтемесі:

https://doi.org/10.58805/kazutb.v.4.29-1143

Қалай дәйексөз келтіруге болады

Амирова, А., et al. «ҒЫЛЫМИ ЖОБАНЫ БАҒАЛАУ ҮШІН АҚПАРАТТЫҚ ЖҮЙЕЛЕРДІ КЕШЕНДІ ШОЛУ ». ҚазТБУ хабаршысы, вип. 4, вип. 29, Грудень 2025, doi:10.58805/kazutb.v.4.29-1143.

Аңдатпа

Ғылыми және ғылыми-техникалық жобаларды бағалау зерттеу бастамаларының жаңашылдығын, орындылығын және әлеуетті әсерін талдауға теңгерімді көзқарасты талап ететін көп қырлы міндет болып табылады. Сараптамалық бағалаудың дәстүрлі әдістері шешімдердің сәйкессіздік және шектеулі қайталану қаупін тудыратын мамандардың субъективті қорытындыларына негізделген. Осыған байланысты бағалау рәсімдерінің сапасын, ашықтығын және тиімділігін арттыра алатын интеллектуалды ақпараттық жүйелердің маңыздылығы артып келеді. Мақалада ғылыми жобалардың сараптамалық бағалауын қолдауға арналған ақпараттық жүйелерде қолданылатын архитектуралық шешімдер, желілік модельдер мен технологиялардың жан-жақты шолуы берілген. Классикалық білімге негізделген тәсілдер де, жасанды интеллект әдістерін пайдаланатын заманауи шешімдер де қарастырылады: машиналық оқыту, табиғи тілді өңдеу (NLP), анық емес логика және генетикалық алгоритмдер. Сараптамалық процедуралардың сенімділігін, қауіпсіздігін және аудиттілігін қамтамасыз ету үшін блокчейн технологияларын пайдалануға ерекше назар аударылады. Шешім қабылдауды қолдаудың негізгі әдістері талданады, соның ішінде көп критериалды талдау әдістері, оңтайландыру алгоритмдері және сарапшылар арасында қосымшаларды автоматтандырылған тарату. Ғылыми сараптама жүйесінде бұлтты және бөлінген архитектураларды сәтті енгізу мысалдары келтірілген.