Ақпараттық-коммуникациялық және химиялық технология

Том 2 № 27 (2025) / 2025-06-28 / Көрілім саны: 271

ҚАЛДЫҚТАРДЫ ҚАЙТА ӨҢДЕУ ЖӘНЕ УТИЛИЗАЦИЯЛАУ ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ ЖӘНЕ ДАМЫТУ: ШОЛУ

Авторлар

Қ.Құлажанов атындағы ҚазТБУ
https://orcid.org/0000-0001-9171-2238
Жаңа химиялық технологиялар ғылыми-зерттеу институты, Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ
https://orcid.org/0000-0002-4434-0707
Л.Н.Гумилев атындағы ЕҰУ
https://orcid.org/0000-0001-6188-6229
Қ.Құлажанов атындағы ҚазТБУ
https://orcid.org/0000-0001-9143-4581
Л.Н.Гумилев атындағы ЕҰУ
https://orcid.org/0009-0005-9475-2143
Л.Н.Гумилев атындағы ЕҰУ
https://orcid.org/0000-0002-7209-2341
Жаңа химиялық технологиялар ғылыми-зерттеу институты, Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ
https://orcid.org/0000-0001-7598-1956
Жаңа химиялық технологиялар ғылыми-зерттеу институты, Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ
https://orcid.org/0000-0002-6457-0999
Жаңа химиялық технологиялар ғылыми-зерттеу институты, Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ
https://orcid.org/0000-0003-4485-8327
Жаңа химиялық технологиялар ғылыми-зерттеу институты, Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ
https://orcid.org/0000-0002-8318-4380
Жаңа химиялық технологиялар ғылыми-зерттеу институты, Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ
https://orcid.org/0000-0001-7589-6866

Кілтті сөздер

қалдықтар, қатты тұрмыстық қалдықтар, өнеркәсіптік қалдықтар, көмір қалдықтары, жағу, пиролиз, газдандыру

DOI сілтемесі:

https://doi.org/10.58805/kazutb.v.2.27-1093

Қалай дәйексөз келтіруге болады

Нургалиев, Н., et al. «ҚАЛДЫҚТАРДЫ ҚАЙТА ӨҢДЕУ ЖӘНЕ УТИЛИЗАЦИЯЛАУ ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ ЖӘНЕ ДАМЫТУ: ШОЛУ». ҚазТБУ хабаршысы, вип. 2, вип. 27, Червень 2025, doi:10.58805/kazutb.v.2.27-1093.

Аңдатпа

Мақала қоршаған ортаны қорғау және тұрақты даму саласындағы ең өзекті тақырыптардың бірі болып табылатын қалдықтарды қайта өңдеу және утилизациялау технологияларының қазіргі жай-күйін, проблемаларын және дамуын кешенді талдауға арналған. Өнеркәсіптік және тұрмыстық қалдықтар көлемінің қарқынды өсуі жағдайында, әсіресе ірі урбанизацияланған қалаларда оларды ұтымды және экологиялық қауіпсіз басқару міндеті өткір тұр. Полигондарда көму сияқты қалдықтарды өңдеудің дәстүрлі әдістері алаңдардың жетіспеушілігіне, топырақ пен судың ластану қаупіне және парниктік газдар шығарындыларына байланысты тиімсіз болып келеді. Сондықтан мақалада жану, пиролиз және газдандыру (плазмалық газдандыруды қоса алғанда) сияқты қалдықтарды қайта өңдеу және кәдеге жарату технологияларына шолу жасалады. Осы технологиялардың тиімділігін арттыруға мүмкіндік беретін проблемалардың ішінде жоғары күрделі шығындар мен инновацияларды енгізудің төмен деңгейі ерекшеленеді. Қарастырылып отырған технологияларды салыстырмалы талдау, олардың әрқайсысы қалдықтарды залалсыздандыру тиімділігі, экологиялық қауіпсіздік, енгізу және пайдалану құны, энергетикалық потенциалы және қалдықтардың әртүрлі түрлеріне жарамдылығы сияқты бірқатар негізгі параметрлермен сипатталатынын көрсетті. Осы негізде қайта өңдеу технологияларын дамытудың болашақ бағыты болжанады.