Меню
Том 4 № 29 (2025) / 2025-12-30 / Көрілім саны: 226
Авторлар
Кілтті сөздер
DOI сілтемесі:
Қалай дәйексөз келтіруге болады
Сұйық азотты (LN₂) мұздату агенті ретінде пайдалану геотермалды потенциалы бар тау жыныстарының өткізгіштігін арттыруға көмектесетіні дәлелденді. Бұл сұйықтықтардың өтуін жеңілдетеді және сол арқылы жер асты резервуарларынан су немесе бу шығу мүмкіндігін жақсартады. Ондай тау жыныстары әдетте ыстық құрғақ күйде болады (hot dry rock, HDR). Бұл зерттеу гранитті қыздырып, оны сұйық азотпен тез арада салқындатудан кейін оның беріктігіне қалай әсер ететінін қарастырады. Бұл жүргізілген сынақтар 100 °C-тан 400 °C-қа дейінгі әртүрлі температурада қыздырылған граниттерді қамтыды.
Сыналған гранит үлгілері Астанадан шамамен 50 км қашықтықта, Қазақстанның Ақмола облысында орналасқан жерден алынды. Эксперименттік өлшеулер гранит тастарының көтере алатын максималды жүктеуін, жарықшақтың ұшында қанша қысым жиналатыны және үлгіні бұзу үшін қанша энергия қажет болатыны сияқты маңызды механикалық мәндерді табуға көмектесті. Нәтижелер сұйық азотты пайдалану гранит тастарындағы жарықтардың пайда болуын және таралуын айтарлықтай жеңілдететінін, ал өңдеуге дейінгі жоғарырақ температурада қыздырылуы және сұйық азотқа батырылуы оны одан да жылдамырақ ететінін көрсетеді. Температура көтерілген сайын қысым қарқындылығы факторының да, сыну энергиясының да тұрақты төмендеуін байқауға болады. Бұл нәтижелер құрғақ ыстық тау жыныстарын мұздату және жару үшін LN₂ пайдалану қатты жыныстардың белгілі бір түрлерінен геотермалдық энергия ағынын арттырудың пайдалы әдісі болуы мүмкін екенін көрсетеді.