Ақпараттық-коммуникациялық және химиялық технология

Том 2 № 27 (2025) / 2025-06-28 / Көрілім саны: 204

ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫНЫҢ КӨШКІН ҚАУІПІ БАР УЧАСКЕЛЕРІНІҢ БЕТКЕЙЛЕРІН ЖЕР БЕДЕРІНІҢ ЦИФРЛЫҚ МОДЕЛЬДЕРІ АРҚЫЛЫ ГЕОМОРФОМЕТРИЯЛЫҚ ТАЛДАУ

Авторлар

Д.Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан техникалық университеті
https://orcid.org/0000-0002-2196-6512
Д.Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан техникалық университеті
https://orcid.org/0000-0001-7996-8804
Д.Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан техникалық университеті
https://orcid.org/0000-0003-0525-730X
Д.Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан техникалық университеті
https://orcid.org/0000-0001-6608-193X
Рудный индустриалдық университеті
https://orcid.org/0000-0002-9204-5374

Кілтті сөздер

қар көшкіні, цифрлық модель, қашықтықтан зондтау, геоморфометриялық талдау

DOI сілтемесі:

https://doi.org/10.58805/kazutb.v.2.27-1049

Қалай дәйексөз келтіруге болады

Рахымбердина, М., et al. «ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫНЫҢ КӨШКІН ҚАУІПІ БАР УЧАСКЕЛЕРІНІҢ БЕТКЕЙЛЕРІН ЖЕР БЕДЕРІНІҢ ЦИФРЛЫҚ МОДЕЛЬДЕРІ АРҚЫЛЫ ГЕОМОРФОМЕТРИЯЛЫҚ ТАЛДАУ». ҚазТБУ хабаршысы, вип. 2, вип. 27, Червень 2025, doi:10.58805/kazutb.v.2.27-1049.

Аңдатпа

Мақалада Жер бедерінің цифрлық моделдерін пайдалану негізінде Шығыс Қазақстан облысының аумағындағы көшкін қауіпі бар учаскелердің баурайларына геоморфометриялық талдау жүргізу ерекшеліктері қарастырылады. Жер беті туралы цифрлық деректерді жасау мен өңдеудің, сондай-ақ көшкін қаупіне әсер ететін беткейлердің морфометриялық параметрлерін оқшаулаудың әдістемелік тәсілдері қаралды. Геоморфологиялық карталардың екі түрі жасалынды: биіктік карталары және морфометриялық (беткейлердің еңісі) карталары. Тақырыптық карталар SRTM деректері және лидарлық түсіріс деректері бойынша құрылған жер бедерінің цифрлық моделі негізінде жасалынған. Көшкіннің ықтимал аймақтарын айқындау кезінде шешуші мәнге ие беткейлерді, беткейлер экспозицияларын және басқа да параметрлерді айқындау мақсатында жер бедерінің цифрлық моделдеріне кешенді талдау жүргізілді. Көшкін жинағыштар негізінен 25-450 еңісті баурайларда орналасқаны анықталды. Сонымен қатар, 15-250 еңісті баурайлар кездеседі. Алынған нәтижелер көшкін қауіпі бар аймақтардың шекаралары мен ауқымын нақтылауға, қауіпті табиғи құбылыстарды болжау дәлдігін арттыруға және зерттелетін аумақта профилактикалық іс-шараларды жоспарлауды оңтайландыруға мүмкіндік береді.