Ақпараттық-коммуникациялық және химиялық технология

Том 3 № 28 (2025) / 2025-09-30 / Көрілім саны: 273

ГИДРОБИОНТТАРДА БИОТЕСТІЛЕУ ӘДІСІМЕН ФОСФАТ ШИКІЗАТЫН ҚАЙТА ӨҢДЕУ ҚАЛДЫҚТАРЫНАН СУ СЫҒЫНДЫСЫНЫҢ УЫТТЫЛЫҒЫН АНЫҚТАУ

Авторлар

Д. Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан техникалық университеті
https://orcid.org/0000-0001-6312-5343
Д. Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан техникалық университеті
https://orcid.org/0000-0002-7991-9129
«Экологиялық жобалау бюросы» ЖШС,
https://orcid.org/0000-0002-7272-2526
Еңбекті қорғау жөніндегі республикалық ғылыми-зерттеу институты
https://orcid.org/0000-0002-7799-3974
Адам Мицкевич университеті
https://orcid.org/0000-0003-0695-4625

Кілтті сөздер

биотестілеу, уыттылық, қауіпті өндірістік қалдықтар, қауіптілік класы, Daphnia magna Straus

DOI сілтемесі:

https://doi.org/10.58805/kazutb.v.3.28-1045

Қалай дәйексөз келтіруге болады

Даумова, Г., et al. «ГИДРОБИОНТТАРДА БИОТЕСТІЛЕУ ӘДІСІМЕН ФОСФАТ ШИКІЗАТЫН ҚАЙТА ӨҢДЕУ ҚАЛДЫҚТАРЫНАН СУ СЫҒЫНДЫСЫНЫҢ УЫТТЫЛЫҒЫН АНЫҚТАУ». ҚазТБУ хабаршысы, вип. 3, вип. 28, Вересень 2025, doi:10.58805/kazutb.v.3.28-1045.

Аңдатпа

Биотестілеу әдісі алғаш рет ЕвроХим-Қаратау компаниясының (Қазақстан Республикасы) жобаланатын химиялық кешенінің фосфат шикізатын өндіру қалдықтарының жеке және аралас әсерін бағалау кезінде пайдаланылды. Жұмыстың мақсаты биотестілеу әдістерін қолдана отырып, фосфат шикізатын өндіру қалдықтарының қауіптілік класын анықтау болды. Эксперименттік жұмыс тест-ағзаларда жүргізілді: тұщы су планктонды Daphnia magna Straus шаян тәрізділер. Daphnia magna фосфат шикізатын қайта өңдеу қалдықтарына сезімтал екендігі анықталды, ал зерттелетін үлгілер оларды әрі қарай қолдану мақсатында қайта өңдеу мүмкіндігімен іс жүзінде қауіпсіз және қауіптілігі төмен қалдықтарға жатады. Гидробионттарға ССР+1А (1:1) кек модулінің, 1А кек модулінің қалдықтарынан және синтетикалық гипстің қоспасынан сұйылтылмаған су сығындылары әсер етпейді. Экологиялық-токсикологиялық зерттеу зерттелген үлгілердің қоршаған ортаға қауіптіліктің бесінші класына жататынын растады (іс жүзінде қауіпті емес). ССР модулінің қалдықтарынан оны өсірусіз су сығындлары үшін гидробионттардың өміршеңдігінің тежелуі анықталды. Дафнияның өлімі тыныс алу жолдарының дисперсті бөлшектермен бітелуіне әкелетін қалдықтардың құрамдас бөліктерімен байланысты болуы мүмкін. Өсіруді көбейткен кезде дафнияның өлімі төмендейтіні, гидробионттарға әсері болмайтын су сығындысының сұйылту жиілігі (10 есе) анықталды.